Van plan naar implementatie: verduurzaming Laurentius Ziekenhuis
Project facts
- KlantLaurentius Ziekenhuis Roermond
- LocatieRoermond
- Datum2021 – heden
- UitdagingHet Laurentius Ziekenhuis Roermond wilde haar energievoorziening vernieuwen zonder de continuïteit van zorg in gevaar te brengen.
- OplossingMet een integrale CO₂-routekaart en energiemasterplan realiseerde het ziekenhuis een toekomstbestendig, bijna gasloos energiesysteem.
De druk én de kans om te verduurzamen
Volgens het RIVM is de zorgsector verantwoordelijk voor zo’n 7% van de nationale CO₂-uitstoot. In de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 is afgesproken dat de sector in 2030 de uitstoot met 55% heeft verminderd ten opzichte van 1990, en in 2050 volledig klimaatneutraal is.
Voor ziekenhuizen is dat een forse uitdaging. Ze zijn 24/7 in bedrijf, patiëntveiligheid mag nooit in het geding komen en de energiebehoefte is groot. Toch biedt juist die complexiteit enorme kansen om slim te verduurzamen.
Het Laurentius Ziekenhuis in Roermond is daarvan een inspirerend voorbeeld. Samen met Haskoning zette het ziekenhuis in vier jaar tijd de stap van ambitie naar tastbare resultaten: potentieel 80% besparing op aardgas, meer grip op energiezekerheid en een toekomstbestendig gebouw. Niet alleen omdat het moest, maar omdat de urgentie en ook zeker de behoefte vanuit Laurentius Ziekenhuis groot was.
Er kwamen veel dingen samen: de Green Deal, het huisvestingsplan en het natuurlijke vervangmoment van installaties. Dat maakte dit het perfecte moment.
Een vliegende start in Roermond
Haskoning ontwikkelde voor het ziekenhuis in 2021 een CO₂-routekaart. Mark Overdijk, Energieconsultant bij Haskoning, vertelt: “Een CO2-routekaart verbindt de strategische, tactische en operationele lagen van een ziekenhuis aan elkaar. Het strategisch vastgoedplan vormt de basis van een routekaart: welke gebouwen worden afgestoten, gerenoveerd of nieuw gebouwd? Het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) geeft op tactisch niveau de noodzakelijke input over welke vervangingen of onderhoudswerkzaamheden mogelijk te combineren zijn met de verduurzaming. En de techneuten op de werkvloer vormen uiteindelijk de onmisbare schakel als het gaat om het inzicht in de installaties en de al genomen stappen om energie te besparen. Met behulp van ons routekaartmodel kunnen we het energieverbruik analyseren en besparende maatregelen doorrekenen. In overleg met het ziekenhuis is hier uiteindelijk één duidelijke voorkeursroute uit naar voren gekomen.”
De routekaart bracht niet alleen kansen in beeld, maar hielp ook draagvlak creëren. Frank vertelt: “In het begin waren er twijfels: wat gaat dit kosten, moeten we nu echt al investeren? Maar toen de energiecrisis toesloeg, zagen we dat onze keuzes precies goed getimed waren. We konden aantonen dat het gasverbruik al flink daalde door optimalisaties die we hadden doorgevoerd. Dat gaf vertrouwen op het moment dat we de routekaart aan ons bestuur presenteerden."
Van plan naar praktijk: het energiemasterplan
Een jaar later volgde het energiemasterplan: de vertaalslag van strategie naar uitvoering. Hierin werden technische keuzes uitgewerkt en prioriteiten vastgesteld. Mark vertelt: “De oude WKK-installatie zou vervangen moeten worden door een warmtepomp en een WKO-systeem (warmte-koudeopslag). Om deze warmtepomp zo efficiënt mogelijk te laten functioneren is het belangrijk dat de aanvoertemperatuur van het CV-water zo laag mogelijk is. Gelukkig hadden Frank en zijn techneuten al sinds het opstellen van de routekaart ervaring opgedaan met het stapsgewijs verlagen van deze temperatuur. Hierdoor wisten we dat het gebouw ook warm kon worden met slechts 50°C aanvoertemperatuur.”
Frank vult aan: “Met die stap gaan we potentieel richting een besparing van zo’n 80% op aardgas. We hebben met de komst van een nieuwe middenspanningsverdeler onze elektriciteitsaansluiting verzwaard naar 6 Megawatt om voorbereid te zijn op verdere elektrificatie. Dat is cruciaal, want hoe meer je van het gas afgaat, hoe zwaarder je op stroom leunt.”
Leren door te doen
Verduurzamen in een ziekenhuis is een complex proces waarin theorie en praktijk elkaar voortdurend uitdagen. Het Laurentius Ziekenhuis koos voor een aanpak van leren door te doen: meten, proberen en bijstellen. Wat op papier soms onmogelijk leek, bleek in de praktijk vaak wél haalbaar. Dankzij de aanwezige technische kennis durfde het team te experimenteren met haar installaties, zoals het verlagen van de CV-aanvoertemperatuur en het verminderen van de stoombevochtiging, en dat lef leverde waardevolle resultaten op. “Vanuit het energiemasterplan konden we samen met onze engineers direct de doorstap maken naar een definitief ontwerp”, vertelt Mark. Daarmee is veel tijd bespaard en hebben we binnen een half jaar het ontwerp afgerond en het werk kunnen aanbesteden.We konden aantonen dat het gasverbruik al flink daalde door optimalisaties die we hadden doorgevoerd. Dat gaf vertrouwen op het moment dat we de routekaart aan ons bestuur presenteerden.
Meer dan alleen energiebesparing
De voordelen van verduurzaming reiken verder dan de energierekening. Door de omschakeling is Laurentius minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en beter bestand tegen netcongestie.“Onze nieuwe energiecentrale en noodstroomaggregaat maken ons weer vijftien jaar toekomstbestendig,” zegt Frank. “We willen volgend jaar ruim een miljoen kuub aardgas bespaard hebben. Ik heb er alle vertrouwen in dat dat lukt.” Als dat gelukt is heeft Laurentius een reductie van 80% op haar directe CO2-emissies behaald. Ruim meer dan de doelstelling van 55% in 2030.
Wat andere ziekenhuizen kunnen leren
De lessen van Laurentius zijn relevant voor elke zorginstelling:
- Meten is weten. Zonder inzicht in energie- en CO₂-stromen is elk plan een gok.
- Gebruik data om te overtuigen. Veel installaties staan al jaren te hoog afgesteld of er is enorme overcapaciteit. Als je kunt aantonen dat het anders kan, krijg je mensen mee.
- Begin vroeg. Reken bijvoorbeeld in nieuwe ontwerpen al met lagere aanvoertemperaturen. Als je dat nu niet doet, loop je later vast.
- Verkijk je niet op kosten voor tijdelijke apparatuur. Het huren van koelinstallaties of noodaggregaten kan duurder zijn dan verwacht.
- Veranker het bestuur. Zonder commitment van bovenaf blijft verduurzaming vrijblijvend, dus zorg voor een ondertekende routekaart en betrek je bestuurder in het proces.
De blik vooruit
Vier jaar na de start is het Laurentius Ziekenhuis nog niet klaar, maar wel een voorbeeld van hoe het wél kan. In 2026 wordt de nieuwe warmtepomp en WKO-installatie nauwlettend gemonitord en geoptimaliseerd, zodat deze de geprognotiseerde besparing gaat waarmaken. Het sluitstuk om te komen tot een volledig gasloos ziekenhuis betreft het uitfaseren van de stoomketels. En zoals we van het Laurentius kunnen verwachten, wordt ook daar al druk mee geëxperimenteerd. Daarmee zou Laurentius mogelijk al rond 2030 gasloos kunnen worden, en met een energieverbruik van minder dan 200 kWh/m2.Bij Haskoning kijken we ondertussen ook vooruit. Want wat hier werkt, kan ook elders. Met onze ervaring in CO₂-routekaarten en energiemasterplannen voor de zorg helpen we ziekenhuizen in heel Nederland om de stap te zetten van plan naar implementatie. Wil je weten hoe jouw ziekenhuis zijn CO₂-uitstoot kan verlagen en tegelijk toekomstbestendig kan worden? Neem contact met ons op. Samen brengen we jouw route naar 2050 in kaart en helpen we met het realiseren ervan!
