Gemeente Middelburg: Sporthal redt monumentaal pand
“Het was eigenlijk bij toeval dat ik het ontdekte,” vertelt Koen Aartsen, projectleider verduurzaming gemeentelijk vastgoed bij de gemeente Middelburg. “Toen we scenario’s aan het uitwerken waren, zagen we dat je bij sportaccommodaties relatief makkelijk en kostenefficiënt veel CO₂ kunt reduceren. Daardoor hoeven we in monumentale panden minder invasief in te grijpen om onze doelen te halen.”
“De gemeente heeft zo’n 60 gebouwen in beheer, waarvan er 45 geconditioneerd zijn”, legt Koen uit. “Voordat ik begon, waren er al pilots uitgevoerd. Maar ik merkte dat we van de routekaart waren afgeweken en dat we het oorspronkelijke startpunt, de CO₂-uitstoot, niet scherp hadden. Daardoor konden we niet goed meten wat het verduurzamen opleverde. Samen met Haskoning heb ik die routekaart opnieuw opgepakt.”
Rinus Vader, Leading Professional Energy Transition Built Environment bij Haskoning: “We hebben de energieprestatie van de sportaccommodaties in kaart gebracht en vier scenario’s doorgerekend. Dat doen we met FastLane, onze digitale aanpak voor portefeuillebrede verduurzaming. Zo krijg je inzicht in energiebesparing, CO₂-reductie en investeringen per scenario.”
Vier scenario’s naast elkaar
Koen: “De ambitie van Middelburg is 55% CO2-emissiereductie in 2030 en 95% in 2040. In 2024 zijn we gestart met 11 sportgebouwen: een sporthal, een jeugdhonk en negen gymzalen.” De vier scenario’s waren:
-
het nulscenario, niets doen
-
verduurzamen tot Paris Proof
-
verdergaande kostenefficiënte CO₂-emissiereductie
-
maximale CO₂-emissiereductie, energiepositieve gebouwen
| Scenario | Reductie CO2-emissie [kg/m2GO.jaar] |
Reductie t.o.v. huidige CO2-emissie |
Energieverbruik [kWh/m2GO] |
Investeringen [€/m2GO] |
|---|---|---|---|---|
|
Huidige situatie |
0 | - | (92) | - |
| Paris Proof | 8 | 35% | 48 | 127 |
|
Verdergaande |
21 | 94% | 7 | 294 |
| Maximale CO2-emissiereductie |
39 | 172% | -56 | 706 |
“Uit de analyse kwam scenario 3 het beste naar voren”, zegt Rinus. “Zowel voor de Carbon Case (CO₂) als de Business Case (kosten versus impact). Een belangrijke reden is dat veel gymzalen relatief weinig energie verbruiken.” Koen: “Dat was een verrassende uitkomst. Als we deze gebouwen beter verduurzamen dan Paris Proof, is de jaarlijkse reductie drie keer zo hoog. En dankzij een slimme DUMAVA-aanvraag besparen we zo’n vier ton op de investering. Daarmee zitten we meteen op het niveau dat de raad in 2040 wil bereiken.”
Slimste subsidie-optie
“Voor scenario 3 hebben we ook de DUMAVA-subsidie doorgerekend,” vertelt Rinus. “Er zijn drie varianten: 40%, 30% of 20% subsidie, afhankelijk van de gekozen aanpak. In dit geval bleek de optie met 30% het voordeligst, ook met de extra kosten voor het verplichte maatwerkadvies. Alleen één locatie kan door een tekort aan netcapaciteit nog niet helemaal van het aardgas af. Daar is gekozen voor losse maatregelen met 20% subsidie en een tijdelijke gasgestookte piekketel.”
Monumentale panden intact
“Het mooie is dat deze extra reductie op sportaccommodaties de druk haalt van de monumentale panden,” zegt Koen. “Door 11 gebouwen werkelijk energie neutraal (WENG) te maken, houden we de monumentale panden meer ‘buiten schot'."
Rinus: “Buitengevels mag je bij monumenten niet aanpakken, dus moet het van binnen. Maar je wilt die natuurstenen binnenmuren niet verstoppen achter isolatie en gipsplaten. Dankzij de extra CO2-emissiereductie bij sportgebouwen kunnen we bij de monumenten wellicht volstaan met een warmtepomp om de gehele gemeentelijke portefeuille Paris Proof maken. Dat is portefeuillebreed voldoende. Zo hoeven we de monumentale waarde van deze monumenten niet aan te tasten.
Rekenen loont
Koen: “Het rekenen aan gebouwen levert echt waardevolle inzichten op. Soms lijkt het alsof je een pand volledig moet inpakken om Paris Proof te halen. Maar als je goed kijkt naar het werkelijke energieverbruik, blijken lichtere maatregelen vaak genoeg. In een ander geval kwamen we erachter dat spouwmuurisolatie nauwelijks rendement opleverde omdat de spouw maar vijf centimeter was. Dat geld kun je beter inzetten op effectievere maatregelen.”Interessant werk
“Wat we vooral niet willen,” zegt Koen, “is gebouwen deels aanpakken en dat we dan later nog een keer terug moeten. Dan stoor je huurders, moet je weer afstemmen en opnieuw al het werk inplannen. Als je het meteen goed doet, ben je klaar voor de toekomst.”“Het thema duurzaamheid is voor mij als projectleider binnen de gemeente nieuw”, zegt hij ook. “Maar hoe meer ik leer, hoe leuker ik het vind. Binnen het projectteam kijken we nu ook naar biobased, natuurinclusieve en natuuradaptieve oplossingen. Dat maakt het werk extra interessant.”
Maak tempo, en kies waar het kan direct voor Paris Proof of nul op de meter.
Tips vanuit de praktijk
Koen: “Sommigen zeggen: ‘2030 is nog ver weg’. Maar als je ziet hoeveel tijd gaat zitten in inventariseren, rekenen, keuzes maken, goedkeuring vragen, aanbesteden en uitvoeren, dan ben je zomaar drie jaar verder. Mijn advies: maak tempo, en kies waar het kan direct voor Paris Proof of verdergaande maatregelen. Door sportaccommodaties nu stevig aan te pakken, besparen we veel CO₂ én sparen we onze monumenten. Wellicht is dit voor andere gemeenten ook een optie.”Rinus: “Stel duidelijke doelen en houd je aan de routekaart. Wees slim met subsidies. En bereid de implementatie op tijd voor.”
Benieuwd geworden naar de overige artikelen uit In Control! 2026 van Bouwstenen voor Sociaal? Je vindt de volledige uitgave hier
