Proactieve en integrale verkeersveiligheid: tijd om door te pakken
JeroenWinkelmolen
JosHengeveld
De urgentie rond verkeersveiligheid is de afgelopen jaren alleen maar groter geworden. Terwijl verkeersstromen groeien en nieuwe vormen van mobiliteit ontstaan, staan gemeenten voor de opgave hun leefomgeving veilig, beheersbaar en toekomstbestendig te houden. De oplossing zit niet in losse maatregelen, maar in een integrale aanpak die strategisch, tactisch én operationeel samenhangt. Een stevige verankering op beleidsniveau is daarbij essentieel om maatregelen doelgericht in te zetten en daadwerkelijk effect te bereiken.
Een effectieve verkeersveiligheidsaanpak begint daarom op strategisch niveau bij helder en robuust beleid. Niet pas bij operationele maatregelen op straat, maar bij het fundament waaruit die maatregelen logisch, doelgericht en onderbouwd voortkomen. De basis voor deze aanpak kan je versterken door twee pijlers centraal te zetten:
- De inhoudelijke verankering van de 3 E’s (Engineering, Education, Enforcement) en het samenwerken met partners.
- De risicogestuurde aanpak van dataverzameling, analyse, prioritering, monitoring en bijsturing, zodat keuzes niet gebaseerd zijn op losse incidenten, maar op een compleet beeld van risico’s en ontwikkelingen.
Door deze twee pijlers vanaf het begin samen te brengen, ontstaat een verkeersveiligheidsaanpak die strategisch klopt, tactisch uitvoerbaar is en operationeel zichtbaar resultaat oplevert.
De urgentie rond verkeersveiligheid is de afgelopen jaren alleen maar groter geworden. Terwijl verkeersstromen groeien en nieuwe vormen van mobiliteit ontstaan, staan gemeenten voor de opgave hun leefomgeving veilig, beheersbaar en toekomstbestendig te houden. De oplossing zit niet in losse maatregelen, maar in een integrale aanpak die strategisch, tactisch én operationeel samenhangt. Een stevige verankering op beleidsniveau is daarbij essentieel om maatregelen doelgericht in te zetten en daadwerkelijk effect te bereiken.
Een effectieve verkeersveiligheidsaanpak begint daarom op strategisch niveau bij helder en robuust beleid. Niet pas bij operationele maatregelen op straat, maar bij het fundament waaruit die maatregelen logisch, doelgericht en onderbouwd voortkomen. De basis voor deze aanpak kan je versterken door twee pijlers centraal te zetten:
- De inhoudelijke verankering van de 3 E’s (Engineering, Education, Enforcement) en het samenwerken met partners.
- De risicogestuurde aanpak van dataverzameling, analyse, prioritering, monitoring en bijsturing, zodat keuzes niet gebaseerd zijn op losse incidenten, maar op een compleet beeld van risico’s en ontwikkelingen.
Door deze twee pijlers vanaf het begin samen te brengen, ontstaat een verkeersveiligheidsaanpak die strategisch klopt, tactisch uitvoerbaar is en operationeel zichtbaar resultaat oplevert.
Pijler 1: De 3 E’s als fundament, écht integraal werken
De 3 E’s (Engineering, Education, Enforcement) zijn de bekende pijlers van verkeersveiligheid. Toch zien wij in de praktijk dat deze pijlers vaak los van elkaar worden toegepast. Een herinrichting zonder educatie. Een snelheidsmaatregel zonder handhaving. Een campagne zonder dat de fysieke omgeving het gewenste gedrag ondersteunt. Door de 3 E’s vanaf beleidsvorming tot en met uitvoering toe te passen, ontstaat de grootste verkeersveiligheidswinst.
Engineering draait tegenwoordig niet alleen om infrastructuur, maar ook om voertuigtechnologie zoals ISA en LKS, en de datakwaliteit die daarbij hoort. Education werkt het best wanneer campagnes gekoppeld zijn aan concrete situaties, zoals herinrichtingen of snelheidsaanpassingen. En Enforcement heeft meer impact wanneer handhaving wordt gepland op basis van risico’s in plaats van alleen incidenten.
Gemeenten die een nieuwe inrichting realiseren, bijvoorbeeld GOW30, kunnen pas echt resultaat boeken wanneer alle drie de E’s tegelijk worden ingezet. Niet alleen borden neerzetten, maar gedrag beïnvloeden via ontwerp, educatie én handhaving, zodat een maatregel een zo optimaal mogelijk verkeersveiligheidseffect heeft.
Engineering – veilig wegen en voertuigen
Education - gedrag & bewustwording
Educatie, voorlichting en campagnes vergroten kennis en bewustzijn van verkeersrisico’s en ondersteunen verkeersdeelnemers bij veilig gedrag.
Enforcement - effectieve handhaving
Pijler 2: Van incident gestuurd naar risico gestuurd werken
Naast de 3 E’s vormt risicogestuurd werken de basis van ons werk aan verkeersveiligheid. In de praktijk komt dit vaak nog niet goed uit de verf. Ongevallendata hebben de overhand in analyses. Prioritering of risicogestuurd werken vindt vooral plaats op basis van eenvoudig toegankelijke data. Dat is vaak data gerelateerd aan gemotoriseerd verkeer of wegvakken, maar het ontbreekt aan data die nodig is om de echte problematiek te duiden: informatie over kruispunten en kwetsbare verkeersdeelnemers.
Een goed risico-gestuurd proces betekent:
- Vooraf bepalen welke data nodig is en waarom (rekening houdend met wegvakken, kruispunten en alle vervoerswijzen).
- Zorg dragen voor structurele dataverzameling en ontsluiting.
- Analyseren hoe risico’s zich ontwikkelen (rekening houden met toekomstige ontwikkelingen, bijvoorbeeld groei van fiets- of voetgangersstromen).
- Prioriteren op basis van risico in plaats van incidentstatistiek.
- Monitoren en evalueren of maatregelen effect hebben (zowel infrastructurele als gedragsmaatregelen).
- Terugkoppelen en bijsturen, de PDCA-cyclus écht toepassen.
Wanneer dat goed gebeurt, ontstaat een datagedreven werkwijze die beleid én uitvoering verbindt. Zo kan je zorgen dat elke geïnvesteerde euro echt bijdraagt aan een daling van het aantal verkeersslachtoffers.
Verkeersveiligheid begint bij beleid
Een veilige gemeente begint bij een stevig beleidsfundament. Of verkeersveiligheid nu is opgenomen in een afzonderlijk beleidsplan of integraal binnen een mobiliteitsplan: het beleid moet niet alleen beschrijven wat je wilt bereiken, maar vooral hoe je keuzes maakt. Maak duidelijke keuzes over;
- de verankering van de 3 E’s op strategisch, tactisch én operationeel niveau,
- hoe duidelijke risicogestuurd te werken door afspraken over monitoring en evaluatie en de aandacht voor datakwaliteit en datatoegang.
Tegelijkertijd vraagt de verkeersveiligheidsopgave om méér dan afzonderlijke ingrepen. Het gaat om een systeemaanpak waarin ontwerp, gedrag, technologie, data en handhaving elkaar versterken. Gemeenten die die integraliteit vormgeven in zowel beleid als uitvoering, creëren de grootste kansen op duurzame en toekomstbestendige verkeersveiligheidswinst.
Helmond: Verkeersveiligheid risico gestuurd met oog voor ontwerp, educatie én handhaving
Wij hebben Helmond ondersteund bij het ontwikkelen en uitwerken van de verkeersveiligheidsstrategie waarin de risicogestuurde verkeersveiligheidsaanpak centraal staat.
Helmond zet in op nul verkeersslachtoffers in 2040 en kiest daarvoor een fundamenteel andere aanpak van verkeersveiligheid. De gemeente verschuift van een traditionele, incidentgestuurde aanpak naar risicogestuurd werken. Daarbij worden met data en risicoindicatoren (zoals infrastructuurkwaliteit, gedrag en blootstelling van kwetsbare groepen) potentiële onveilige situaties vooraf in beeld gebracht. Op basis daarvan worden prioriteiten gesteld en maatregelen gericht ingezet.
Verkeersveiligheid wordt integraal aangepakt via ontwerp, educatie en handhaving met een duidelijke focus op enkele prioritaire thema’s. Helmond investeert in veilige, herkenbare infrastructuur en een logisch verkeerssysteem, stimuleert veilig gedrag via gerichte educatie en campagnes, en zet handhaving datagedreven in op de grootste risico’s. Dit gebeurt in samenwerking met partners en wordt uitgewerkt in meerjarige programma’s en jaarlijkse actieplannen.
Bestuurlijk draagvlak voor verkeersveiligheid
Aan de slag voor duurzame mobiliteit?
Onze adviseurs helpen u graag op weg!
Lees meer over:
Mobiliteit