De essentiële rol van locatie en inpassing

Wat vraagt de gebruiker?

Ontwerpen van mobiliteitshubs in Zeeland vanuit ruimtelijk oogpunt.

Mobiliteitshubs werken alleen als ze bijdragen aan de manier waarop mensen zich bewegen en hoe ze een plek en/of route ervaren. In Zeeland vraagt dat om een aanpak die verder gaat dan het logisch stapelen van mobiliteitsfuncties. Het vraagt om ruimtelijke expertise, lokale kennis en oog voor de gebruikers. In het project Hubs in de Bevelanden is die benadering leidend geweest.

In deze opgaves in het algemeen benutten we de kennis van landschapsarchitecten of stedenbouwkundigen. Als ontwerper van de openbare ruimte kijk je niet alleen naar waar een hub technisch past, maar vooral naar hoe een plek aanvoelt. Wanneer voelt iemand zich prettig? Dat zit in overzicht en openheid, maar ook in geborgenheid. In gezien worden, reuring en logische, overzichtelijke en/of directe routes. Routes die intuïtief zijn, waar je vanzelf begrijpt waar je vandaan komt en waar je naartoe gaat, en die sociaal veilig aanvoelen – ook op rustige momenten.

Een concreet voorbeeld is de hub bij de Zeelandhallen in Goes. Deze locatie fungeert als P+R-hub voor het centrum van Goes, waarbij de overstap van auto naar fiets of bus cruciaal is. Beide vervoermiddelen zijn randvoorwaardelijk voor het goed functioneren van de hub. Deelfietsen worden aantrekkelijk en rendabel door gemeentelijke medewerkers te stimuleren hier te parkeren en de fiets te faciliteren voor het vervolg van hun reis naar het Stadskantoor. Dit zorgt niet alleen voor daadwerkelijk gebruik, maar ook voor aanwezigheid en reuring op de hub in de ochtend- en avonduren. Daarbij zijn niet alleen de fietsen zelf van belang, maar ook de routes ernaartoe. Heldere, directe, goed verlichte en overzichtelijke fietsroutes vergroten de sociale veiligheid en maken het kiezen voor de hub vanzelfsprekender. Daarnaast is een bushalte noodzakelijk, op een plek die zichtbaar is vanaf de hub en op een zo kort mogelijke, obstakelvrije loopafstand ligt.

Tegelijkertijd vraagt de locatie zelf om een opwaardering van de verblijfskwaliteit. Met het oog op toekomstige herontwikkeling is expliciete aandacht nodig voor verblijven, routing en wayfinding. Het is van belang dat bij de invulling van functies rekening wordt gehouden met gebruik gedurende zowel de dag als de avond, met voldoende zicht op de P+R. Op deze manier maakt de hub het dagelijks mobiliteitssysteem functioneler, veiliger en aantrekkelijker in gebruik. Daarmee versterkt de hub niet alleen het bestaande mobiliteitssysteem, maar draagt zij ook actief bij aan de kwaliteit en samenhang van het stedelijk weefsel.

Wat zegt de data?

Uitrol van een netwerk van deeltweewielerhubs in Eindhoven

Waar we in de casus van de Bevelanden werkten aan hubs verspreid over een groot gebied, lag de focus in het project voor Eindhoven op één stad. Een stad die te maken heeft met grote stedelijke opgaven zoals verstedelijking, verduurzaming en de inclusieve stad. De mobiliteitstransitie speelt een belangrijke rol bij de aanpak van die opgaven en de gemeente zet de komende jaren in op een dekkend netwerk van locaties voor fietsparkeren, ook voor deelfietsen, deelscooters en bakfietsen.

Maar hoe rol je een passend netwerk van deeltweewielerhubs uit over een dichtbebouwde stad als Eindhoven? In dit project hebben we een door Haskoning ontwikkelde GIS-tool ingezet om daar advies over te geven.

Een belangrijke eerste stap was een goed beeld krijgen van de context. Door het gebruik van de huidige fietsparkeerplaatsen en deeltweewielers in kaart te brengen hebben we inzicht verkregen in wat er nu al is, en wat goed werkt. Deze goed functionerende parkeerlocaties hebben veel potentie voor uitbreiding tot deeltweewielerhubs.

Wat past op een specifieke locatie?

Blauwdruk voor streekhubs in de Provincie Noord-Holland

De Provincie Noord-Holland kent een uitgebreid netwerk van busverbindingen. Om het reizen met de bus nog aantrekkelijker te maken wil de provincie het mobiliteits- en faciliteitenaanbod bij bushaltes uitbreiden en ze doorontwikkelen tot streekhubs. In dit project zijn de locaties van hubs dus al bekend, maar gaat het om goede inpassing van het beoogde aanbod op de locatie zelf.

Die inpassing is maatwerk en contextspecifiek. Tegelijkertijd zijn zowel de provincie als reizigers gebaat bij een bepaalde mate van standaardisatie. Voor de reiziger zorgt standaardisatie voor een betere herkenbaarheid van de hub en voor een duidelijke verwachting van wat er op een hub aanwezig is qua mobiliteit en services. Voor de provincie zorgt standaardisatie voor voordelen in inkoop, plaatsing en onderhoud.
Om deze standaardisatie te bereiken hebben we samen met de provincie een programma van eisen (PvE) opgesteld, met eisen op het gebied van het aanbod aan mobiliteit en services, de verkeersaansluitingen, informatie, inrichting en veiligheid. In dit PvE zijn verschillende perspectieven meegenomen: van de buschauffeur tot de reiziger tot de partijen die beheer en onderhoud moeten uitvoeren. De eisen zijn ingedeeld in drie niveaus (brons, zilver, goud) van een meer basic hub tot zeer uitgebreide hub, voor wat betreft aanbod aan mobiliteit, services en kwaliteit (materiaalkeuzes). Met als uitgangspunt voor alle niveaus: een goed functionerende hub die prettig in gebruik is en goed te onderhouden is.

PvE doorontwikkeld tot Blauwdruk

Een PvE zorgt voor een mooie basis voor standaardisatie, maar laat nog wel veel ruimte voor interpretatie over en roept vragen op: hoe orden je de verschillende functies van de hub goed ten opzichte van de bushalte, hoe geef je de faciliteiten op de hub vorm en welk kwaliteitsniveau wordt nagestreefd?

Om antwoord te geven op deze vragen, en ontwerpers van de streekhubs een kader mee te geven, hebben we het PvE doorontwikkeld tot een Blauwdruk.

In deze blauwdruk wordt het PvE uitgewerkt tot vlekkenplannen per niveau streekhub. In de vlekkenplannen laten we zien hoe functies ten opzichte van elkaar geplaatst moeten worden, wat hun ruimtebeslag is en hoe gezorgd kan worden vor goede aansluiting op de omgeving. Referentiebeelden en korte toelichtingen per thema brengen de hubs tot leven en geven richting aan het ontwerp. Alles met het doel om goed functionerende en goed ingepaste streekhubs te creëren.

Samenvattend

De opgave omvat drie samenhangende vraagstukken: het ruimtelijk ontwerpen van mobiliteitshubs (Bevelanden), het strategisch positioneren van een netwerk op basis van data (Eindhoven) en het uitwerken van locatiegerichte richtlijnen met oog voor standaardisatie en maatwerk (Noord-Holland). Samen laten ze zien dat succesvolle hubs ontstaan door het verbinden van analyse, het ontwerp en toepasbare kaders, steeds afgestemd op context en gebruik.