Nieuwe wet zet aan tot klimaatadaptatie: op weg naar weerbare infrastructuur
Een ondergelopen tunnel illustreert hoe klimaatrisico’s de continuïteit van vitale infrastructuur bedreigen
JulietteEulderink
ArnoldWielinga
Van CER naar Wwke
De Wwke is de Nederlandse uitwerking van de Europese Critical Entities Resilience (CER)-directive. De nieuwe wet richt zich op het vergroten van de fysieke en organisatorische weerbaarheid van kritische sectoren voor de maatschappij, zoals in de energie, het drinkwater en transport. Het dreigingslandschap voor kritieke infrastructuur in Nederland wordt namelijk steeds complexer.
Deze zogeheten kritieke entiteiten worden eerst aangewezen. Daarna hebben de kritieke entiteiten tien maanden de tijd om hun risico’s, de mogelijke impact en benodigde maatregelen in kaart te brengen en rapporteren. Daarmee wordt structureel aandacht gevraagd voor de kwetsbaarheid van vitale civiele infrastructuur. Klimaatdreigingen zijn binnen de Wwke een wezenlijk thema, want de impact van klimaatverandering kan enorm zijn.
Van individueel naar systeem
Een sluis of een zuiveringsinstallatie staat niet op zichzelf. Elke infrastructuur is een samenhangend geheel van verschillende onderdelen. Als één onderdeel uitvalt, kan dat gevolgen hebben voor het hele systeem. Daarom is het bij de risicobeoordeling zaak om niet alleen naar afzonderlijke assets te kijken, maar naar de gehele keten.
De effecten van verstoringen beperken zich bovendien niet tot één organisatie. Ze hebben vaak bredere maatschappelijke en economische gevolgen. Bijvoorbeeld voor de bereikbaarheid, de veiligheid of voor onze gezondheid.
Want stel dat snelwegen overstromen of dat beweegbare bruggen door extreme verhitting niet meer open of dicht gaan. Kan het spoor het dan opvangen? En als daar verzakkingen optreden, kunnen de grote rivieren dan die functie overnemen? Of andersom: wat doe je als het water in die rivieren langdurig te laag of te hoog staat, waardoor de scheepvaart wordt bemoeilijkt of zelfs tot stilstand komt? Als dat lang duurt heeft het aantoonbaar effect op de economie, en kan dat in extreme gevallen zelfs zorgen voor maatschappelijke ontwrichting. De effecten van logistieke disrupties zijn ook razendsnel zichtbaar in de schappen van de supermarkten. Nog een ander voorbeeld uit de actualiteit: als een groot datacenter uitvalt, door brand of overstroming, dan kan het gebeuren dat een complete universiteit tijdelijk de deuren moet sluiten.
Combinatie van risico en impact
Dit laat zien hoe sterk infrastructuren met elkaar verbonden zijn. Het is daarom essentieel om sectoroverstijgend te werk te gaan en samenhang expliciet mee te nemen. Het integraal denken in ketens en systemen moet vooropstaan bij het geven van slagvaardige antwoorden.
Een eerste stap om een beeld te krijgen bij de risico's is een blootstellingsanalyse: welke infrastructuur loopt risico bij bijvoorbeeld extreme neerslag, droogte, natuurbranden of hitte? Vervolgens wordt gekeken wat de impact is als een onderdeel uitvalt door zo'n klimaateffect: hoe groot zijn de gevolgen? Klimaatrisicoscenario's maken inzichtelijk waar kwetsbaarheden zitten en waar verstoringen kunnen optreden. Dat helpt bij het prioriteren. De combinatie van blootstelling- en impactanalyse legt de basis voor adaptieve maatregelen die realistisch en technisch en financieel haalbaar zijn.
Klimaatdreigingen voor drinkwatervoorziening
Voor een drinkwaterbedrijf in Nederland bracht Haskoning alle relevante, potentiële klimaateffecten op de infrastructuur en het productieproces in beeld voor de komende 75 jaar. Daaruit blijkt dat klimaatverandering gevolgen heeft voor zowel assets als processen, waarbij leveringszekerheid en waterkwaliteit in sommige gevallen in het geding zouden kunnen komen te staan. Gebouwen moeten beter bestand zijn tegen hitte en brand, en installaties vragen om aanvullende koeling. Tegelijkertijd zorgen hevige buien en hogere grondwaterstanden voor extra belasting van bestaande systemen. De analyse leidde mede tot een meerjarenplan klimaatadaptatie dat handen en voeten geeft aan het beleid voor beheer, onderhoud en investeringen.
Ook de beschikbaarheid en kwaliteit van water staan onder druk. In de hetere zomers neemt het aanbod bij waterinnamepunten af, en de temperatuur van oppervlaktewateren toe. Ook de temperatuur van het drinkwater in het leidingnet neemt toe, met name in stedelijke gebieden. Dit komt doordat leidingen vaak relatief ondiep onder het maaiveld liggen. In warme periodes kan dat sterk opwarmen onder invloed van zoninstraling en verhard oppervlak. Deze warmte wordt via de bodem overgedragen aan de leidingen en daarmee aan het drinkwater. Dit roept de vraag op hoe in de toekomst nog kan worden voldaan aan de norm van maximaal 25°C voor drinkwater aan de tap. Het risico bestaat dat deze grens vaker wordt benaderd of overschreden, met mogelijke gevolgen voor de waterkwaliteit en volksgezondheid.
Bij relatief kleine incidenten blijkt hoe ontwrichtend de gevolgen zijn als de drinkwaterkwaliteit niet naar behoren is. Bij dit alles dringt zich ook de vraag op of de geldende installatie-eisen nog voldoen. Tegelijkertijd neemt de vraag naar drinkwater nog steeds toe: naar verwachting moet er in 2030 ongeveer 100 miljoen kubieke meter meer drinkwater worden gemaakt dan in 2020 om aan de vraag te kunnen voldoen.
Bouwen op wat er al is
Organisaties nemen klimaatrisico’s steeds vaker mee in hun risicomanagementprocessen. Het Nationaal Deltaprogramma richt zich op een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van Nederland. Centrale thema’s daarin zijn waterveiligheid, zoetwaterbeschikbaarheid en ruimtelijke adaptatie.
In het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) werken alle 21 waterschappen en Rijkswaterstaat aan het versterken van ongeveer 1.400 kilometer aan dijken en zo’n 400 sluizen en gemalen. Deze programma's laten zien dat er al een basis ligt om de weerbaarheid van infrastructuur te vergroten. Tegelijkertijd vraagt de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke) om een verdere stap: het systematisch in beeld brengen en beheersen van klimaatrisico’s voor vitale functies, met expliciete aandacht voor continuïteit en verstoringsbestendigheid van kritieke infrastructuur.
Het gebed van de dijkgraaf
Maatregelen kosten geld. Dat is een uitdaging voor bestuurders die elke euro moeten omdraaien. Juist daarom is in tijden van onzekerheid een goed onderbouwd, realistisch en overtuigend verhaal nodig. Daarin staat de combinatie van de meest ingrijpende risico’s en de mate van ontwrichting centraal, zodat de juiste prioriteiten worden gesteld. Wie de ogen sluit voor deze realiteit, ontdekt vroeg of laat alsnog de waarheid in het ’gebed van de dijkgraaf’: geef ons heden ons dagelijks brood en af en toe een watersnood. Die waarheid is: als het ergens misgaat, blijkt keer op keer dat de schade veel groter is dan de kosten van preventieve maatregelen.
De Wwke vormt daarbij een belangrijke extra stok achter de deur. De wet biedt kansen om risico's op keten- en systeemniveau aan te pakken en om sectoroverschrijdend samen te werken. Zo kan de weerbaarheid van Nederland verder worden versterkt.
Dit artikel is eerder verschenen in Civiele Techniek Magazine (editie 5/6, 2026) en is geschreven door Arnold Wielinga en Juliette Eulderink van Haskoning.
Vraag of opmerking?
Neem contact op met onze Climate Resilience experts!