Natuurinclusief bouwen: niet méér groen, maar de juiste keuzes

Natuurinclusief bouwen biedt kansen om biodiversiteit te versterken en een aantrekkelijke, klimaatbestendige leefomgeving te creëren. Maar welke maatregelen voegen op een specifieke locatie de meeste waarde toe? Met de juiste keuzes kunnen natuur, techniek en ruimtelijke kwaliteit elkaar versterken.
Fietspad in woongebied omringt door groen
Anoek van den Bosch

Anoekvan den Bosch

Anoek van den Bosch is adviseur natuurinclusief ontwerpen, natuurwetgeving en -beleid bij Haskoning. In natuurinclusieve projecten helpt Anoek om ecologische ambities, beleidskaders en ontwerpkeuzes met elkaar te verbinden en te vertalen naar een praktisch vertrekpunt. 

Marijn de Kool

Marijnde Kool

Marijn de Kool is adviseur waterkwaliteit en natuurinclusief ontwerpen bij Haskoning. In natuurinclusieve vraagstukken brengt Marijn ecologie, water en ontwerp bij elkaar, met aandacht voor maatregelen die passen bij de kenmerken en ambities van een locatie.

De ambitie is duidelijk. Maar wat werkt op deze locatie? 

Een groen dak, nestgelegenheid voor vogels of een bloemrijke buitenruimte. Het zijn herkenbare maatregelen om gebouwen en hun omgeving natuurinclusief te maken. Toch zegt de aanwezigheid van zulke voorzieningen op zichzelf weinig over hun ecologische waarde. 

Een nestkast voor een vogel heeft bijvoorbeeld weinig betekenis als geschikt voedsel en andere leefgebiedselementen ontbreken. De waarde van een groen dak, is afhankelijk van de soorten planten die erop groeien. Afstemmen op lokale plantensoorten is hierbij van belang, om een echte bijdrage te leveren aan de lokale biodiversiteit.  

Dat maakt natuurinclusief bouwen een interessante ontwerpuitdaging. Want hoe weet je welke maatregelen zinvol zijn? Welke natuurwaarden kun je versterken? En hoe combineer je die kansen met andere eisen aan het project? Volgens ecologisch experts Marijn de Kool en Anoek van den Bosch van Haskoning begint het antwoord niet bij de maatregelen, maar bij het begrijpen van de locatie. 

Kijk eerst wat de omgeving nodig heeft 

Iedere locatie heeft andere ecologische kenmerken en mogelijkheden. De aanwezige bodem, waterhuishouding, beplanting en verbindingen met omliggende natuur bepalen mede welke soorten er kunnen leven. Daarom begint een goed natuurinclusief ontwerp met het onderzoeken van wat er al is en wat er ontbreekt. 

Ligt een project bijvoorbeeld tussen bestaande groenstructuren? Dan kan het versterken van ecologische verbindingen interessant zijn. Op een sterk versteende locatie kunnen juist kansen liggen om leefgebied toe te voegen en tegelijkertijd hittestress en wateroverlast te beperken. 

Het gaat om het herkennen van de kansen van de locatie voordat ontwerpkeuzes worden vastgelegd. Daarbij zijn drie vragen richtinggevend: 

  1. Wat is er al? Welke natuurwaarden, soorten en ecologische structuren zijn aanwezig in en rond de locatie? 
  2. Wat kan hier worden versterkt? Welke natuurtypen en soorten passen bij de lokale omstandigheden en de bredere omgeving? 
  3. Wat is daadwerkelijk haalbaar? Welke maatregelen kunnen worden geïntegreerd in het ontwerp, de technische randvoorwaarden en het toekomstige beheer? 

Door deze vragen vroeg te beantwoorden, voorkom je dat natuurinclusieve maatregelen pas aan het einde van het ontwerpproces worden toegevoegd.

De grootste winst ontstaat wanneer ecologie het ontwerp beïnvloedt 

Natuurinclusief bouwen wordt pas echt interessant wanneer ecologie niet als afzonderlijk onderdeel wordt behandeld, maar meeweegt in de keuzes voor het hele project. Denk aan de inrichting van de buitenruimte, de positionering van groen en water, de opbouw van daken of de aansluiting op omliggende natuurstructuren. 

Een maatregel kan bovendien meerdere doelen dienen. Een zorgvuldig ontworpen groenstructuur kan bijvoorbeeld leefgebied bieden voor diersoorten, bijdragen aan verkoeling en ruimte geven aan waterberging. Maar die combinatie ontstaat niet vanzelf. Wat ecologisch wenselijk is, moet ook passen binnen de beschikbare ruimte, de technische mogelijkheden en het toekomstige gebruik. Juist daar ligt de uitdaging: niet iedere ambitie kan overal worden gerealiseerd en niet iedere maatregel heeft dezelfde meerwaarde. 

Dat vraagt om samenwerking tussen ecologen, ontwerpers, technisch specialisten en beheerders. Niet om achteraf een lijst met groene maatregelen af te vinken, maar om tijdens het ontwerp onderbouwde afwegingen te maken.

Paarse bloemen in het groen langs de kade in Rotterdam

Van ecologische ambitie naar concrete ontwerpkeuzes 

Hoe vertaal je die uitgangspunten naar een project? De eerste stap is om gezamenlijk te bepalen wat natuurinclusief bouwen moet opleveren. Gaat het om het versterken van bestaande biodiversiteit, het creëren van nieuw leefgebied of het combineren van natuur met klimaatadaptatie en ruimtelijke kwaliteit? 

Een locatiegerichte ecologische analyse maakt vervolgens duidelijk waar de kansen liggen en welke maatregelen daarbij passen. Daarbij gaat het niet alleen om de aanleg, maar ook om de voorwaarden voor blijvend ecologisch resultaat. Een bloemrijke inrichting vraagt om passend beheer en nestkasten voor huismussen hebben alleen waarde als er ook voldoende voedsel en beschutting in de omgeving aanwezig zijn. 

Door ecologische kansen te verbinden met ontwerp, uitvoering en beheer, ontstaan maatregelen die niet alleen haalbaar zijn, maar ook op langere termijn bijdragen aan biodiversiteit. 

Park 20 | 20: Van groene inrichting naar ecologisch ontwerp

Een voorbeeld van deze benadering is Park 20|20 in Hoofddorp. Voor deze gebiedsontwikkeling stelde Haskoning een ecologische visie op voor een voormalige greenfieldlocatie. Die vormde de basis voor ontwerpkeuzes die landschapsarchitect Copijn verder uitwerkte in de buitenruimte.

Groendaken, binnentuinen en een natuurvriendelijke inrichting dragen bij aan de biodiversiteit en ruimtelijke kwaliteit van het gebied en sluiten aan bij de BREEAM-ambities van de projectontwikkelaar. 

Het project laat zien hoe ecologische inzichten al vroeg in de ontwikkeling richting kunnen geven aan ontwerpkeuzes, zodat natuurinclusieve maatregelen vanaf het begin onderdeel zijn van het ontwerp. 

Groene beplanting op balkon hoogbouw

Begin niet met een maatregelenlijst, maar met de juiste vragen 

Voor opdrachtgevers die natuurinclusief willen bouwen, hoeft de eerste stap niet ingewikkeld te zijn. Het belangrijkste is om vroeg in het project duidelijk te krijgen waar de ecologische kansen liggen en welke keuzes daarvoor nodig zijn. 

Een gezamenlijke workshop kan helpen om ambities, kansen en randvoorwaarden met de betrokken disciplines te verkennen. Met een Natuurpotentiescan kunnen de mogelijkheden vervolgens locatiegericht worden onderzocht en vertaald naar kansrijke maatregelen. 

Daarmee ontstaat een onderbouwde basis voor het gesprek tussen opdrachtgever, ecoloog en ontwerpteam. Niet alleen over wat er allemaal mogelijk is, maar vooral over wat op deze locatie de meeste waarde toevoegt. Want de vraag is niet hoeveel groen je aan een project kunt toevoegen. De vraag is welke natuur je hier daadwerkelijk een plek kunt geven om de lokale biodiversiteit te versterken, en wat daarvoor nodig is. 

Van ambitie naar een natuurinclusief ontwerp 

Wilt u weten welke kansen uw project biedt voor biodiversiteit? Ontdek hoe de workshop Natuurinclusief Bouwen en de Natuurpotentiescan helpen om ecologische ambities te vertalen naar concrete ontwerpkeuzes. 

Voorkant productfolder workshop natuurinclusief bouwenBrochure

Workshop natuurinclusief bouwen

Interactieve sessie voor organisaties die biodiversiteit willen integreren in projecten.

Voorkant productfolder natuurpotentiescanBrochure

Natuurpotentiescan

Van locatieanalyse naar concrete kansen voor gebouwen, gebieden en infrastructuur.

Vraag of opmerking? - Neem contact op met onze Climate Resilience experts!

Vraag of opmerking?

Neem contact op met onze Climate Resilience experts!