Investeren in overstromingsrisico’s: hoe Engeland prioriteiten stelt

Engeland en Nederland staan voor een vergelijkbare overstromingsopgave en investeren fors in het beheersen van risico’s. Toch kiest Engeland fundamenteel anders: niet ieder risico kan worden voorkomen. Investeringen gaan daarom naar waar ze maatschappelijk het meeste effect hebben. Wat kan Nederland daarvan leren?
Stromend water aan de Engelse oostkust

Bacton-Walcott Sandscaping (2019) aan de Engelse oostkust. Door strategische zandsuppleties wordt de kust beschermd tegen erosie en overstromingen (Foto: Chris Taylor)

Een ander risicoprofiel

In Engeland is de kans op een overstroming op veel plaatsen aanzienlijk groter dan in Nederland. De gevolgen zijn doorgaans lokaal en ze veroorzaken meestal geen slachtoffers, terwijl een grote overstroming in Nederland potentieel veel ontwrichtender kan zijn. 

Volgens de National Flood Risk Assessment uit 2024 lopen in Engeland 6,3 miljoen woningen en bedrijven – ongeveer één op de vijf – risico op overstroming. Daarvan worden 2,5 miljoen bedreigd door rivieren of de zee en 4,6 miljoen door hevige neerslag en oppervlaktewater. De gemiddeld verwachte jaarlijkse schade bedraagt circa 2,3 miljard pond. 

Niet ieder risico voorkomen 

Het uitgangspunt van het Engelse beleid verschilt wezenlijk van het Nederlandse. In Engeland bestaat, met uitzondering van Londen, geen wettelijke plicht om gebieden tegen overstromingen te beschermen. Beheerders hebben wettelijke bevoegdheden om maatregelen te nemen, maar moeten onderbouwen dat de baten opwegen tegen de kosten en dat maatregelen bijdragen aan nationale beleidsdoelen. De landelijke overheid stelt hiervoor budget beschikbaar, maar dat is onvoldoende om overal volledige bescherming te bieden. 

Weerbaarheid en voorbereiding staan daarom centraal. Overstromingsrisico’s kunnen niet volledig worden voorkomen, maar wel worden beheerst met een combinatie van maatregelen. Het grootste deel van de investeringen gaat nog steeds naar fysieke bescherming, maar daarnaast groeit de aandacht voor ruimtelijke planning, voorbereiding, crisisbeheersing en herstel. Ook natuurlijke maatregelen en beheer en onderhoud krijgen een nadrukkelijkere positie.  

Bij de verdeling van publieke middelen speelt de maatschappelijke kosten-batenverhouding een belangrijke rol. Projecten krijgen daarnaast een hogere prioriteit wanneer andere partijen meefinancieren, wanneer ze sociale kwetsbaarheid verminderen of wanneer natuurlijke maatregelen onderdeel zijn van de aanpak. 

Van nationale strategie naar regionale keuzes

De nationale beleidskaders worden uitgewerkt in regionale en lokale strategieën. Daarbij kijken beheerders niet alleen naar afzonderlijke projecten, maar naar het functioneren van stroomgebieden en kustsystemen en naar bredere sociale, economische en ecologische belangen.

De Engelse Shoreline Management Plans zijn daarvan een voorbeeld. Voor de gehele Engelse kust wordt voor de korte, middellange en lange termijn bepaald waar de kust kan worden beschermd en waar een andere strategie nodig is. Daarmee vormen ze niet alleen het kader voor waterveiligheidsprojecten, maar geven ze ook richting aan ruimtelijke planning en het beheer van infrastructuur en natuur. 

Investeren waar het meeste effect wordt bereikt

Ook op nationale schaal wordt systematisch gekeken naar de effectiviteit van investeringen. Met de Long-Term Investment Scenarios wordt doorgerekend hoe het overstromingsrisico zich over een periode van honderd jaar ontwikkelt bij verschillende investeringsniveaus en beleidskeuzes. Klimaatverandering en bevolkingsgroei worden daarin meegenomen. De analyse uit 2019 ondersteunde het besluit om de overheidsinvesteringen te verdubbelen tot circa 1 miljard pond per jaar. 

De analyses ondersteunen daarmee de besluitvorming over zowel de omvang als de verdeling van het beschikbare budget. Sinds 2015 wordt gewerkt met nationale investeringsprogramma’s van zes jaar. Voor de periode 2021–2027 was 5,2 miljard pond beschikbaar, met als doel het overstromingsrisico voor 200.000 woningen en bedrijven te verminderen via circa 1.500 projecten. 

Regionale en lokale beheerders dienen hiervoor projectvoorstellen in. In gestructureerde businesscases onderbouwen zij onder meer hoe een project aansluit op nationale en lokale strategieën, welk risico wordt verminderd en hoe de baten zich tot de kosten verhouden. De Environment Agency bundelt de voorstellen in regionale programma's en prioriteert deze op basis van nationale financieringscriteria. Zo concurreren projecten in feite om de beschikbare publieke middelen. 

De IJssel treedt buiten zijn oevers door extreem hoogwater
De zomer van 2021 liet zien dat overstromingen niet alleen een winterrisico zijn. Door extreme neerslag in de Eifel trad de IJssel midden in de zomer buiten haar oevers (Bron: Klimaatadaptieve beelden).

Wat kan Nederland hiervan leren? 

Het Engelse systeem kan niet één-op-één naar Nederland worden vertaald. De mogelijke gevolgen van een overstroming en de Nederlandse wettelijke normen voor waterveiligheid maken de uitgangspositie fundamenteel anders. 

Toch is de onderliggende gedachte relevant. Ook Nederland krijgt te maken met toenemende klimaateffecten, grote vervangings- en renovatieopgaven en grenzen aan beschikbare ruimte, capaciteit en financiële middelen. De vraag wordt daardoor steeds vaker niet alleen wat technisch mogelijk is, maar ook waar investeringen maatschappelijk het meeste effect hebben. 

Engeland laat zien wat er gebeurt wanneer die afweging expliciet onderdeel wordt van het waterveiligheidsbeleid: niet ieder risico kan worden weggenomen, maatregelen worden in samenhang afgewogen en investeringen worden systematisch geprioriteerd. Juist nu klimaatverandering de opgave vergroot, biedt die benadering stof tot nadenken over de manier waarop Nederland zijn beschikbare middelen inzet voor een weerbare toekomst.

Jaap Flikweert, Leading Professional Flood and Coastal Resilience bij Haskoning, schreef dit artikel voor de Waterbouwdagspecial van Civiele Techniek.

 

Vraag of opmerking? - Neem contact op met onze Climate Resilience experts!

Vraag of opmerking?

Neem contact op met onze Climate Resilience experts!